SADOWNICY SPECJALIZUJĄCY SIĘ W PRODUKCJI I TWORZENIU NOWYCH ODMIAN JABŁEK I GRUSZEK.

Porady

Podziel się poradą

ZAPYLANIE SADÓW JABŁONIOWYCH I GRUSZOWYCH

Trochę teorii na temat zapylania

Podstawy

Powstawanie nasion, a tym samym owoców jest wynikiem zapylenia.
W najszerszym znaczeniu tego słowa, zapylanie polega na :

Dobre zapylenie ma wpływ na plon, ale także na wielkość, regularność kształtu i jakość skórki. Konieczne jest posiadanie w sadzie drzew zapylających, aby zapewnić obecność odpowiedniego pyłku w czasie kwitnienia.


Zapylenie krzyżowe i genotyp S

W większości przypadków kwiaty tej samej odmiany jabłoni są wzajemnie niezgodne i konieczne jest użycie innej odmiany jako zapylacza. Postępy w wiedzy genetycznej doprowadziły do lepszego zrozumienia mechanizmu zapylania krzyżowego. U wielu roślin, które morfologicznie mogłyby być samopłodne, systemy niezgodności genetycznej sprzyjają lub wręcz wymagają zapylenia krzyżowego. Dzieje się tak za sprawą genów niezgodności (S) występujących w postaci licznych alleli-genów (S1, S2, S3, …, Sx), które oddziałują na rozwój ziarna pyłku na znamieniu.

Odmiana charakteryzuje się 2 allelami-genami (np. Granny to S3-S23). O częściowej zgodności między 2 odmianami mówi się, gdy tylko jeden allel-gen jest różny (np. Golden Delicious jest S2-S3, allel S3 jest wspólny z Granny), a o pełnej zgodności, gdy oba allele-geny są od siebie różne (np. Braeburn to S9-S24). Braeburn i Golden mają dwa zupełnie różne genotypy S i wspólne okresy kwitnienia, są więc w pełni kompatybilne, a ich połączenie zapewni optymalne zapylenie.

Znajomość różnych genotypów S pozwala na optymalizację naturalnego zapylania między drzewami w sadzie.

 

Siła kiełkowania pyłku

Odmiany diploidalne mają wysoką zdolność kiełkowania pyłku (90-95%). Odmiany triploidalne mają bardzo niską zdolność kiełkowania pyłku (5-10%).
Belle de Boskoop, Reinette du Canada, Jonagold, Initial, Suntan to odmiany triploidalne. Malusy – zapylacze ozdobne są dobrymi zapylaczami dla odmian triploidalnych (patrz poniżej).

Wszystkie odmiany (nie-triploidalne) mogą być zapylaczami dla innej odmiany pod warunkiem, że :

  • ich pyłek jest dobrej jakości,
  • ich daty pełnego kwitnienia nie różnią się od siebie o więcej niż trzy dni (w idealnym przypadku odmiana zapylająca kwitnie nieco wcześniej)
  • ich genotypy S są zgodne lub półzgodne.

 

Wektory pyłku

W przypadku owoców różowatych zapylenie przez wiatr jest znikome. Głównymi zapylaczami są pszczoły miodne (60 do 95% fauny zapylającej).
Aby zoptymalizować zapylanie, konieczne jest wprowadzenie do sadu uli, które będą wprowadzane po rozpoczęciu kwitnienia (po fazie F1), w ilości co najmniej 2 ule na hektar w przypadku jabłoni i co najmniej 4 w przypadku grusz.
W celu optymalizacji zapylania ule powinny być ustawione prostopadle do rzędów drzew.

 

 

ZAPYLANIE JABŁONIAMI OZDOBNYMI

Wykorzystanie ozdobnych jabłoni (Malus floribunda) do zapylania sadów zostało opracowane we Francji przez INRAE w 1976 roku.

Drzewa Malus mają kilka zastosowań – zalet :

  • Obfite kwitnienie na różnym wieku drewna, szczególnie na jednorocznym i dłuższy czas kwitnienia (10 do 15 dni).
  • Mniejsza wrażliwość na przemienność.
  • Mniej wrażliwe na choroby (interesujące dla produkcji ekologicznej)
  • Nieczęsty genotyp S i lepsze rozsiewanie pyłku.
  • Zbieracze nie mają szans na pomylenie odmian.
  • Niewielkie wymagania dotyczące wegetacji i średnie wymagania przestrzenne (można sadzić w miejsce drzewka lub przesadzać).
  • Strategiczne dla odmian triploidalnych.

Dla bezpieczeństwa zaleca się posadzenie 2 różnych rodzajów zapylaczy ozdobnych.

Więcej o Malus – Zapylaczu ozdobnym:  https://www.dalival.com/rada/zapylacze-aozdobne-malus/

 

 

ZAPYLANIE SADU JABŁONIOWEGO

MOŻLIWOŚCI ZAPYLANIA SADU
Przy zakładaniu sadu istnieje kilka wariantów sadzenia drzew: blok jednoodmianowy i blok z rzędami naprzemiennymi.

Blok jednoodmianowy

Opcja ta polega na zasadzeniu całego bloku jednej odmiany. Bardzo wydajne i praktyczne do monitorowania i zabiegów uprawowych przez cały sezon (przerzedzanie, przycinanie, zbiór, itp.), rozwiązanie to jest stosowane głównie dla tzw. odmian „samopłodnych” i/lub „diploidalnych”, które są raczej łatwe do zapylenia.
Należy uważać na odmiany „triploidalne” (jak Suntan), dla których zapylenie musi być wzmocnione.

Zapylacze rozmieszcza się w sposób rozłożony w zależności od odmiany, w ilości 7-10% całkowitej liczby drzew, czyli co 15-20 drzew w układzie przemiennym (patrz rys. 1 i 2).
Najlepiej wybrać 2 odmiany kwitnących jabłoni i/lub odmianę znaną ze swojej zdolności do zapylania (np. Red Idared lub Granny). W ten sposób zwiększają się szanse na zapylenie, niezależnie od różnicy w czasie kwitnienia między różnymi wiekami drewna na drzewach.
Zapylacze umieszcza się albo między dwoma drzewkami odmiany, która ma być zapylona, albo w miejscu drzewka odmiany tworzącej blok. Należy pamiętać, że przy nasadzeniach gęstych poniżej 0,8 m zawsze lepiej jest umieścić zapylacz w miejscu drzewka, aby drzewko mogło się dostatecznie rozwinąć.

 

 

 

Naprzemienny blok rzędów (4/2 lub 4/1)

Alternatywa ta polega na umieszczeniu 4 rzędów jednej odmiany razem z 1 lub 2 rzędami innej odmiany, które mogą się wzajemnie zapylać (rys. 3). Technika ta optymalizuje mieszanie pyłków w sadzie, przy jednoczesnym zachowaniu kontroli nad wykonywanymi zabiegami uprawowymi. W tym przypadku zaleca się posadzenie kilku drzewek Malus-zapylaczy ozdobnych (lub jabłoni zapylających) w 2 wewnętrznych rzędach bloku 4-rzędowego (do 3% naprzemiennie).

 

Porady dodatkowe:

Ponadto szczególnie skuteczne jest umieszczenie zapylaczy na obu końcach rzędów: najlepiej 1 drzewko Malus i 1 drzewko odmiany zapylającej (np. Red Idared, która posiada pyłek zdolny do kiełkowania w niskich temperaturach).
Wiele badań wykazało, że pszczoły zatrzymują się na drzewie na końcu rzędu i mają pewną ciągłość żerowania w tym samym rzędzie.
Jest to tym mniejsza strata w produkcji, że te końcowe drzewka są często słabo chronione przez siatki przeciwgradowe i są często uszkadzane przez ciągniki przy ostrych kątach skrętu. Dlatego mniej szkodliwe będzie, jeśli uszkodzone zostaną tylko drzewka zapylające na końcu rzędu.

 

ZAPYLANIE GRUSZY

Grusze kwitną wcześniej niż jabłonie. W zależności od odmiany i warunków pogodowych, rozpoczyna się w kwietniu do połowy maja i trwa od 6 do 20 dni.
Większość odmian gruszy jest samopylna: do uzyskania owoców konieczne jest zatem zapylenie krzyżowe dwóch odmian, choć niektóre odmiany są niekompatybilne (a niekompatybilność ta jest znacznie silniejsza niż w przypadku jabłek). Na przykład, Fred® CH201 i Harrow Sweet lub Williams i Louise Bonne nie zapylą się w ogóle. Dlatego ważne jest, aby wybrać odpowiednią odmianę zapylającą.

Kilka przykładów udanych par odmiana/zapylacz:

  • Konferencja/Prezydent Heron
  • Williams/Fred® CH201
  • Komis/Konferencja

W celu optymalizacji zapylania grusz w sadzie można rozważyć kilka rozwiązań:

  • Naprzemiennie: jedno drzewo zapylające na każde 8 drzew, które mają być zapylane (10 do 12% zapylaczy). Jest to najbardziej efektywna metoda zapylania, ale nie jest najbardziej praktyczna w przypadku zabiegów – oprysków.
  • Naprzemienne bloki rzędów jak dla jabłoni: co 2 do 4 rzędów, pomiędzy nimi umieszcza się 2 rzędy zapylaczy. Ta metoda ułatwia uprawę.

Grusza ma również tę szczególną cechę, że posiada tzw. odmiany partenokarpiczne (jak Konferencja). Oznacza to, że mogą one wytwarzać owoce bez zapłodnienia, a więc bez zapylenia. Wytwarzane owoce są zatem bezpestkowe. Owoce te są z reguły bardziej wydłużone (patrz zdjęcie):

 

 

OKRESY KWITNIENIA NASZYCH GŁÓWNYCH ODMIAN JABŁEK

Dalival (we współpracy z IFO i przy doradztwie stacji badawczej La Morinière) pracował nad zapyleniem odmian w swoim katalogu.
Tutaj znajdą Państwo nasze narzędzie do określania zapylaczy dla danej odmiany.

 

OKRESY KWITNIENIA NASZYCH GŁÓWNYCH ODMIAN GRUSZEK

Harrow Sweet jest najwcześniejszą odmianą, następnie Williams, a 2-3 dni później pozostałe odmiany: Conference, Concorde, Comice, President Heron, Misty Rose® NC4).

Nasze narzędzie do określania zapylaczy dla danej odmiany można znaleźć tutaj.

 

 

Podziel się poradą
Powrót do porad